Rò rỉ điện chập điện: Nguyên nhân và cách tự xử lý an toàn

Sự cố rò rỉ điện chập điện là nỗi ám ảnh của nhiều gia đình. Lỗi này đe doạ trực tiếp đến tính mạng. Anh chị cũng có thể bị hỏng toàn bộ đồ điện trong nhà. Trong bài viết này, thợ bên mình sẽ chỉ rõ nguyên nhân. Bên mình cũng hướng dẫn anh chị cách xử lý an toàn nhất. Mục tiêu là giúp anh chị tự bảo vệ gia đình trước khi thợ tới.

Dấu hiệu nhận biết hệ thống điện có vấn đề

Nhiều người hay nhầm lẫn giữa rò điện và chập điện. Hai lỗi này khác nhau hoàn toàn. Nhưng chúng đều báo hiệu nguy hiểm cần xử lý ngay.

Dấu hiệu rò điện thường khá âm thầm. Anh chị hay thấy tê tay khi chạm vào vỏ thiết bị kim loại. Tủ lạnh, máy giặt hay bình nóng lạnh rất hay bị lỗi này. Đôi khi anh chị thấy hoá đơn tiền điện tự nhiên tăng đột biến. Aptomat chống giật ELCB thỉnh thoảng bị nhảy cũng là một dấu hiệu. Nhà có trẻ nhỏ thì lỗi này rất nguy hiểm.

Dấu hiệu chập điện thì rõ ràng hơn nhiều. Anh chị sẽ ngửi thấy mùi khét lẹt của lớp nhựa bọc cháy. Aptomat tổng hoặc aptomat nhánh nhảy liên tục. Anh chị gạt lên thì nó lại sập xuống ngay lập tức. Các thiết bị điện trong nhà tự nhiên tắt ngúm. Đôi khi anh chị còn thấy tia lửa loé lên ở mặt ổ cắm. Vết đen cháy xém xuất hiện quanh công tắc đèn. Lúc này anh chị tuyệt đối không được bật lại aptomat.

Bên mình từng đi sửa một ca ở ngõ nhỏ khu Cầu Giấy. Khách báo sửa chữa điện nước tại Cầu Giấy vì aptomat nhảy liên tục. Thợ bên mình đến kiểm tra thì thấy ổ cắm bị chập cháy. Chuột đã cắn đứt vỏ bọc dây điện ẩn bên trong tường. Lõi đồng chạm vào nhau gây ra hiện tượng đoản mạch. May mắn là aptomat rất nhạy nên đã ngắt điện kịp thời. Nếu không thì nguy cơ cháy nhà là rất cao.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này giúp anh chị chủ động hơn. Anh chị đừng bao giờ chủ quan khi thấy đèn điện chập chờn. Sự cố nhỏ hôm nay có thể dẫn đến hậu quả rất lớn ngày mai.

Nguyên nhân rò rỉ điện chập điện thường gặp nhất

Sau nhiều năm đi làm nghề, thợ bên mình tổng hợp lại vài nguyên nhân chính. Đa số xuất phát từ sự chủ quan trong quá trình sử dụng đồ điện.

Thứ nhất là do thiết bị điện đã quá cũ. Lớp cách điện bên trong máy giặt, tủ lạnh bị lão hoá theo thời gian. Động cơ bị ẩm ướt làm dòng điện truyền ra ngoài vỏ máy. Thanh đốt bình nóng lạnh bị bám cặn lâu ngày cũng gây rò điện. Anh chị nên tham khảo aptomat chống giật RCD (Wikipedia) để lắp thêm bảo vệ. Thiết bị này sẽ tự ngắt điện ngay khi có dòng rò vượt 30mA.

Thứ hai là do môi trường xung quanh ẩm ướt. Mùa nồm ở Hà Nội khiến tường nhà luôn trong tình trạng đổ mồ hôi. Hơi nước bám vào ổ cắm, phích cắm gây ra hiện tượng phóng điện. Nước rò rỉ từ ống nước ngầm chảy rỉ rả vào đường dây điện. Nếu nghi ngờ do ống nước, anh chị xem báo giá sửa chữa điện nước để gọi thợ. Thợ đến dò tìm sớm sẽ tránh làm hỏng thêm hệ thống điện ngầm.

Thứ ba là do dùng điện quá tải hệ thống. Dây dẫn quá nhỏ nhưng lại cắm nhiều thiết bị công suất lớn. Bếp từ, điều hoà, bình nóng lạnh chạy cùng một lúc. Dây điện sẽ nóng lên làm chảy lớp vỏ bọc PVC bên ngoài. Khi hai lõi đồng chạm vào nhau sẽ sinh ra dòng điện cực lớn. Đây là nguyên nhân chập điện phổ biến nhất vào những ngày mùa hè.

Thứ tư là do các loài động vật cắn phá. Chuột, gián chui vào ống ghen âm tường hoặc trần thạch cao. Chúng cắn đứt vỏ bọc dây điện làm hở lõi đồng bên trong. Dây điện hở cọ xát vào khung xương trần làm bằng kim loại. Điện sẽ truyền ra toàn bộ hệ thống trần thạch cao. Thợ bên mình đã gặp rất nhiều trường hợp này ở nhà phố.

Thứ năm là do thi công ẩu từ lúc ban đầu. Thợ đi dây điện nhưng không luồn ống ghen bảo vệ. Các điểm đấu nối chỉ quấn băng keo sơ sài, rất lỏng lẻo. Lâu ngày mối nối bị oxy hoá sinh nhiệt rồi bốc cháy. Để giải quyết dứt điểm các lỗi điện phức tạp này, anh chị nên gọi thợ. Tổ thợ bên mình nhận lịch qua mạng nên phải làm website công ty dịch vụ đàng hoàng. Thợ sửa điện tại nhà chuyên nghiệp có máy đo chuyên dụng. Họ sẽ dò tìm chính xác vị trí lỗi mà không cần đập phá tường.

Cách xử lý an toàn khi phát hiện sự cố

Khi nhà bị lỗi điện, anh chị cần phải giữ bình tĩnh. Các bước xử lý đúng sẽ giúp đảm bảo an toàn tính mạng. Anh chị cố gắng làm theo thứ tự bên dưới.

Bước một là nhanh chóng ngắt nguồn điện ngay lập tức. Anh chị tìm hộp aptomat tổng và gạt cần xuống. Tuyệt đối đừng dùng tay ướt để đóng ngắt cầu dao điện. Nên dùng một cây gậy gỗ khô hoặc mang găng tay cao su dày. Nếu điểm chập cháy quá gần aptomat tổng, anh chị không được bước đến gần. Lúc này anh chị phải gọi ngay cho điện lực để cắt điện bên ngoài cột.

Bước hai là dập lửa nếu có đám cháy nhỏ xảy ra. Tuyệt đối không dùng chậu nước hất vào đám cháy thiết bị điện. Anh chị nên dùng bình chữa cháy dạng bột hoặc khí CO2. Nếu không có bình chữa cháy, anh chị có thể dùng cát khô. Trùm một chiếc chăn chiên dày cũng dập tắt được ngọn lửa nhỏ. Đám cháy lớn thì anh chị phải chạy thoát thân và gọi xe cứu hoả ngay.

Bước ba là cách ly khu vực đang gặp nguy hiểm. Cảnh báo cho mọi người trong nhà tránh xa chỗ chập cháy. Nếu nước tràn ra sàn chỗ có ổ cắm, tuyệt đối không ai được bước vào. Anh chị nên tham khảo hướng dẫn an toàn điện của OSHA để hiểu thêm. Quy tắc vàng là luôn giữ cơ thể khô ráo khi tiếp xúc đồ điện.

Bước bốn là kiểm tra và xác định nguyên nhân gây lỗi. Nếu chỉ nhảy aptomat nhánh, anh chị thử rút hết phích cắm phòng đó ra. Bật aptomat lên lại xem sao. Nếu không nhảy thì lỗi do một trong các thiết bị vừa mới rút. Cắm lại từng thiết bị để xem cụ thể cái nào gây ra lỗi. Nếu aptomat vẫn nhảy dù không cắm gì, lỗi chắc chắn nằm ở đường dây âm tường.

Lúc này anh chị không nên tự ý đục tường để tìm chỗ lỗi. Rất dễ đập trúng đường ống nước ngầm hoặc làm đứt dây điện khác. Anh chị nên gọi thợ chuyên môn có máy dò đường điện âm tường. Họ sẽ tìm ra vị trí chập chính xác không cần đục phá mò mẫm.

Lắp đặt aptomat đúng chuẩn để phòng ngừa

Để ngăn chặn hậu quả chập cháy, nhà anh chị cần lắp aptomat chuẩn. Mỗi đường dây và thiết bị cần một mức dòng cắt phù hợp. Dây nhỏ mà lắp aptomat to thì dây bốc cháy aptomat vẫn chưa nhảy. Dưới đây là bảng thông số chọn aptomat theo tiết diện dây mà bên mình hay dùng.

Tiết diện dây đồng (mm²)	Dòng cắt định mức (A)	Vị trí khuyên dùng phù hợp
Dây 1.5 mm2	10A	Hệ thống chiếu sáng, quạt trần
Dây 2.5 mm2	16A đến 20A	Ổ cắm phòng khách, phòng ngủ
Dây 4.0 mm2	25A đến 32A	Bình nóng lạnh, máy điều hoà lớn
Dây 6.0 mm2	40A	Bếp từ đôi đôi, aptomat tổng tầng
Dây 10.0 mm2	50A đến 63A	Aptomat tổng cho toàn bộ ngôi nhà

Bên cạnh aptomat thông thường MCB, anh chị bắt buộc phải có thêm RCBO. Đây là loại aptomat vừa chống quá tải vừa chống rò điện ra ngoài. Nó rất cần thiết cho mạch điện phòng tắm và gian bếp. Chỉ cần có dòng điện rò ra vỏ máy 30mA là nó tự động ngắt. Việc này đã cứu mạng rất nhiều người trong tích tắc.

Hệ thống dây nối đất cũng rất quan trọng đối với thiết bị vỏ kim loại. Phích cắm ba chân không hề vô dụng như nhiều người vẫn lầm tưởng. Chân thứ ba đóng vai trò dẫn điện rò rỉ xuống lòng đất an toàn. Khách bên mình hay bẻ chân thứ ba đi cho dễ cắm vào ổ cũ. Điều này vô tình vứt bỏ đi lớp bảo vệ quan trọng của thiết bị điện.

Nếu nhà chưa có đường dây tiếp địa, anh chị nên yêu cầu thợ đóng cọc. Ít nhất là phải đóng cọc tiếp địa cho bình nóng lạnh và máy giặt. Đầu tư một chút tiền nhưng anh chị mua được sự an tâm lâu dài.

Hỏi thợ

Rò điện ở vỏ tủ lạnh thì tự sửa thế nào?

Anh chị thử rút phích cắm ra rồi đảo chiều cắm lại xem tủ lạnh còn bị tê tay không. Đôi khi sự cố này chỉ do cắm ngược phích cắm vào ổ. Nếu đổi đầu mà vẫn bị tê, anh chị lấy một đoạn dây điện đấu vào vỏ sau tủ lạnh. Đầu kia buộc vào đinh đóng xuống nền ẩm. Cách này giúp nối đất tạm thời khá tốt.

Chuột cắn dây điện âm trần thì làm sao biết?

Thường anh chị sẽ nghe tiếng nổ xẹt xẹt trên trần thạch cao. Aptomat đèn chiếu sáng thỉnh thoảng bị sập xuống bất thường. Cùng lúc đó có mùi hôi chuột từ lỗ khoét đèn trần. Thợ bên mình sẽ mang đồng hồ đo mức điện trở cách điện đến. Thiết bị này giúp thợ dễ dàng tìm ra đúng đoạn dây bị chuột gặm hở vỏ.

Bao lâu thì nên kiểm tra hệ thống điện định kỳ một lần?

Nhà phố gia đình bình thường thì khoảng hai đến ba năm anh chị nên gọi thợ đến đo điện. Thợ sẽ dùng tua vít xiết lại toàn bộ ốc ở mặt ổ cắm và tủ aptomat. Lỏng ốc là nguyên nhân chính sinh nhiệt làm cháy mặt nhựa ổ cắm. Thợ cũng sẽ bấm nút kiểm tra trên cục aptomat chống giật. Thử xem nó có còn hoạt động tốt khi gặp dòng điện rò hay không.